विश्वमै स्वास्थ्य क्षेत्रको अत्यन्त सम्मानित एवम् संवेदनशील क्षेत्र हो फार्मेसी ।

-नरेश पाण्डे
  विश्वमै स्वास्थ्य क्षेत्रको अत्यन्त सम्मानित एवम् संवेदनशील क्षेत्र हो फार्मेसी । औषधीबिनाको उपचार सम्भव छैन । त्यो तपाईं–हामीसबैले बुझेको कुरा हो । अनि त्यही उपचार गर्ने औषधीसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने व्यक्ति हुन् “फर्मासिष्ट” अर्थात् “औषधीविज्ञ” ।

     नेपाल फार्मेसी परिषद ऐन २०५७ बमोजिम फार्मेसी व्यवसाय भन्नाले औषधी उत्पादन ,गुणस्तर कायम , औषधी कारखानाको निरीक्षण तथा सिफारिस , उत्पादित औषधीको भण्डारण तथा आपूर्ति गर्ने प्रविधिको छनोट आपूर्तिको सुपरिवेक्षण तथा औषधी सेवनगर्न उपयोगी गुणस्तरयुक्त ,असरयुक्त र सुरक्षित छ भनी प्रमाणित गर्ने व्यवसाय सम्झनु पर्छ र सो शब्दले हस्पिटल फार्मेसी समेतलाइजनाउछ । फर्मासिष्ट भन्नाले मान्यता प्राप्त शिक्षण संस्थाबाट फार्मेसी बिषयमा कम्तिमा स्नातक वा सो सरह योग्यता प्राप्त व्यक्तिबुझिन्छ र फार्मेसी सहायक भन्नाले मान्यता प्राप्त शिक्षण संस्थाबाट फार्मेसी बिषयमा कम्तिमा प्रमाणपत्र वा सो सरह योग्यता प्राप्तगरेको व्यक्ति भन्ने बुझिन्छ ।

   धेरै जस्तो जनशक्तिहरू विदेश पलायन भइसकेका छन् भने केही जनशक्ति पलायन हुने सोचमा छन् ।कारण राज्यले फर्मासिष्ट रफार्मेसी सहायको उचित ब्यबस्थापन गर्न नसक्नु र समाजले आफ्नो पेशालाइ चिन्न नसक्नु हो । सरकारले जारी गरेको निर्देशिका कार्यान्वयन गर्दा पनि धेरै जनशक्तिले रोजगार पाउने अवस्था छ तर त्यो निर्देशिका कागजमा मात्रै सिमीत छ । हाल अधिकांश फार्मेसीहरू अनुभवको आधारमा गैरकानुनी ढङ्गबाट चलिरहेको पाइन्छ सम्बन्धित निकायको अझसम्म पनि यस कुरामा ध्यान पुग्नसकेको छैन ।

    औषधी क्षेत्र  र औषधी सम्बन्धी ज्ञान भनेको अति महत्वपुर्ण  र संवेदनशील क्षेत्र र ज्ञान हो । आजको समयमा कुनै पनि औषधी सेवननगर्ने व्यक्ति बिरलै होलान ,तथ्यांकलाई नियाल्दा अहिलेको स्थितिमा औषधी खान नपाएर भन्दा औषधी खाएर मृत्यु हुनेको सङ्ख्याबढि देखिन्छ । दक्षजनशक्तीबाट औषधी बितरण नहुदा औषधीको बारेमा प्रयाप्त जानकारी बिरामीसम्म पुग्न सकेको छैन । औषधीप्रयोग गर्दा अपनाउनुपर्ने साबधानी र त्यसको साइड इफेक्टको कारणले  गर्दा आज कैयौँ ब्यक्तीले ज्यान गुमाउन परेको छ भने कैयौँ अपाङ्गताको सिकार हुन पुगेका छन् । साथै अनावश्यक एन्टिबायोटिक्स् स्टेर्वाइडको प्रयोग बढिरहेको छ । अनावश्यक रूपमाएन्टिबायोटिक्सको प्रयोग गर्नु, औषधी पूरा मात्रामा सेवन नगरी बीचैमा छाड्नुजस्ता विभिन्न कारणले गर्दा दिन–प्रतिदिन औषधीले कामगर्न छाड्ने नेपाल लगायत विश्वकै प्रमुख समस्या बनिरहेको छ । 

 एकातिर सरकारले औषधीलाई हरेक बजेटमा जोड दिदै आएको छ भने अर्कोतिर शिक्षित जनशक्तिलाई बेवास्ता गरेको पाइएको छ ।नेपालमै भएका दक्षजनशक्तीको उचित सम्मान स्वरूप प्रयोग नहुनु प्रमुख कारण नै नेपाल औषधी उत्पादनमा अझसम्म आत्मनिर्भर बन्नसकेको छैन । औषधी उधोगको स्थापना बढ्दै गएता पनि दक्ष जनशक्तिको अभावले गर्दा छिमेकी मुलुकबाट जनशक्ति ल्याएर उधोगसन्चालन गर्न बाध्य हुन परेको छ जस्ले गर्दा हाम्रो जनशक्तिहरू ओझेल परेका मात्रै होइन आफ्नो क्षमता अभिबृर्दि गर्न पाएका छैनन्,पुजी बाहिरीएको छ । यसकुरामा सम्बन्धीत निकायको ध्यान जान जरूरी देखिन्छ । औषधी लगायत औषधीजन्य पदार्थहरूको लागिविदेशको मुख ताक्नु पर्ने अवस्था आगामी दिनहरूमा नआओस् ।

     “जहाँ औषधी त्यहाँ फर्मासिष्ट” र “फार्मेसी फर्मासिष्टद्वारा सन्चालन” भन्ने नारा यो कता कता फार्मेसी दिवसको दिन मात्र  सुनिदैआएको पाइन्छ यो नारामा मात्र सिमित नभइ व्यावहारमा उतार्न जरूरी छ । अन्तमा : फार्मेसी व्यवसाय र फर्मासिष्ट पेसालाई थपमर्यादित र गुणस्तरीय बनाउन सरोकारवाला ,सम्पूर्ण विश्वविद्यालय, विभिन्न अधिकारकर्मी ,पेशागत व्यक्ति र आम मानिसहरूको सहकार्य र सहयोग हुन जरूरी छ । 

     देशमा थुप्रै सम्भावनाहरू छन् त्यस्ता सम्भावनाहरू खोजी गर्न तथा औषधीजस्तो संवेदशील क्षेत्रको विकास गर्न तथा स्वास्थ्य क्षेत्रकोसम्पूर्ण विकासमा फर्मासिष्टहरूको काँधमा ठूलो जिम्मेवारी आएको छ । त्यसको लागि चिकित्सक, अन्य स्वास्थ्यकर्मी, राज्य र त्यसमातहतका सम्बन्धित निकायको पनि सहयोग र साथको खाँचो छ, औषधीको विवेकपूर्ण प्रयोग, गुणस्तरीय सेवा, उचित मूल्य जस्ता कुराकहिल्यै नभुलौँ । बिरामीको उपचार गर्नु हामी सम्पूर्ण स्वास्थ्यकर्मीको मूल उद्देश्य हो, त्यसको लागि हातेमालोँ गरौँ । 

(लेखक पाण्डे श्री मेडिकल एण्ड टेक्निकल कलेज चितवनमा बि.फार्मेसी अध्यनरत छन् )

• पाठक हेल्थ खबर -स्वास्थ्य सम्बन्धी सम्पूर्ण खबर ( A single CLICK for a complete solution )